وقتى كه نام برده شده است و آن آخر عمر مقدر است يعنى پيش از اجل مقدر شما را به عذاب استيصال هلاك نگرداند و ارزاق و اجال اگر چه متعلقاند باعمال لكن نسبت بهر يك از عباد مقسوم و معلوماند پس متغير و متبدل نشوند محققان گفته كه متاع حسن رضا است بر آنچه در دست او است از نعمة و صبر بر آنچه روى نمايد از محنت و در لطايف قشيرى مذكور است كه برخوردارى نيكو آن است كه حاجة مردمان بر دست او گذارده شود * ( وَيُؤْتِ ) * و تا بدهد خداى * ( كُلَّ ذِي فَضْلٍ ) * هر خداوند فضلى را در دين * ( فَضْلَه ) * ثواب و جزاى فضل او هم در دنيا و هم در آخرت اين وعده موحد تايب است بخير دارين ابن مسعود فرموده كه ذو فضل كسيست كه حسنات او فضال باشد بر سيئات او و نيز عبد اللَّه مسعود گفته هر كه او سيئه كند براى او يك سيئه بنويسند و هر كه حسنهء كند ده حسنه براى او بنويسند و اگر بر آن سيئهء كه كرده باشد در دنيا عقوبتش كنند ده حسنه خالص وى را بماند و اگر نه يك حسنه مقابل يك سيئه برود و نه حسنه بماند و بعد از آن گفت ( هلك من غلب احاده اعشاره ) اى سيئاته حسناته ابن عباس فرمود كه هر كه را حسنات بر سيئاتش بيفزايد به بهشت رود و هر كه را سيئات بر حسناتش بيفزايد بدوزخ رود و هر كه را حسنات و سيئاتش برابر بود از اهل اعراف باشد و مدتى آنجا بماند و بعد از آن ببهشت رود * ( وَإِنْ تَوَلَّوْا ) * و اگر شما اى كافران برگرديد از اسلام يا از متابعت من * ( فَإِنِّي ) * پس بدرستى كه من * ( أَخافُ عَلَيْكُمْ ) * ميترسم بر شما * ( عَذابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ ) * از عذاب روز بزرگ كه قيامت است وصف يوم بكبير باعتبار عظم اهوال آن چيزيست كه در او است و در تيسير گويد مراد روز بدر است و گفته‌اند روز شدت و مشقت و آن ابتلاى كفار بود بقحط و غلا تا حدى كه مرده و مردار ميخوردند * ( إِلَى اللَّه ) * بسوى مجازات خدايست * ( مَرْجِعُكُمْ ) * بازگشت شما * ( وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ ) * و او بر همه چيزى از اعاده و اثابه و تعذيب * ( قَدِيرٌ ) * توانا است پس قادر باشد بر تعذيب ايشان اين تقرير است براى كبر آن روز آورده‌اند كه جمعى مشركان بيباك عداوت حضرت رسالت پناه مىورزيدند و بجهة مصلحت زمان در اخفاى آن ميكوشيدند روزى با يكديگر ملاقات نموده گفتند چون پرده ها فرو گذاريم و خود را بجامها بپوشيم و سينه هاى خود را فراهم گيريم در عداوة محمد صلَّى اللَّه عليه و آله كسى چگونه بر آن اطلاع يابد حقتعالى آيه فرستاد * ( أَلا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ ) * بدانيد بدرستى كه در مىنوردند * ( صُدُورَهُمْ ) * سينه هاى خود را بكفر و دو تو ميكنند آن را بر عداوة حبيب من و يا روى از حق گردانيده منعطف ميشوند بر كفر انعطاف صدور عبارتست از پوشيده